Útgáfur
NCB veitir leyfi til að hljóðrita og fjölfalda verndaða tónlist
HVER Á RÉTTINN AÐ TÓNLIST OG TEXTA?
Í höfundalögunum stendur að sá sem semur nýtt tónverk öðlist sjálfkrafa höfundaréttinn að því. Rétturinn á tónlist og textum tilheyrir því höfundinum = tónskáldi og textahöfundi. Þar af leiðandi ræður höfundurinn því einn hvort einhver má nota tónlistina, hvernig megi nota hana og hver megi gera það. Því þarf að hafa leyfi höfundar ef aðrir vilja t.d. fá að hljóðrita verk hans og setja á geisladisk. Einnig þarf leyfi höfundar til að breyta verki, t.d. með því að setja við það nýjan texta eða þýða frumtexta, sbr. grein 3 í Skilmálum ncb vegna leyfis til útgáfu.
HVERJIR AÐRIR GETA ÁTT RÉTTINN?
Höfundurinn getur framselt eða selt öðrum hluta af réttindum sínum – venjulega einhverju forlagi. Réttindin geta líka gengið í arf til erfingja höfundar þar sem höfundarétturinn rennur ekki út fyrr en 70 árum frá dánarári höfundarins. Höfundar og þeir sem hafa keypt eða erft réttindin eru einu nafni kallaðir rétthafar.
NCB ER HENTUGUR MILLILIÐUR
Með umboði frá rétthöfum til réttindagæslu getur NCB miðlað leyfi rétthafa til að setja tónlist þeirra t.d. á geisladiska, í kvikmynd eða á myndband gegn greiðslu frá útgefandanum fyrir hljóðsetningu og fjölföldun. Þetta gerir bæði höfundum og notendum tónlistarinnar auðveldara um vik en ella.
Flestir þeirra sem stunda hljómplötuútgáfu að staðaldri og ná ákveðinni ársveltu hafa gert fastan samning við ncb sem gerir þeim kleift að gera upp söluna tvisvar á ári. Þeir sem ekki hafa fastan samning þurfa að sækja um og greiða af framleiddum einttökum fyrirfram, sbr. Umsókn um leyfi til útgáfu geisladiska og Skilmála fyrir veitingu leyfis.
Til að standa straum af kostnaði NCB við réttindagæsluna dregst ákveðin þóknun frá innheimtum höfundagreiðslum áður en þær eru sendar rétthöfum. Ef í ljós kemur að ekki þarf að innheimta fyrir neitt, kostar leyfið ekkert. Þeir sem eru að gefa út eigin lög og texta í fyrsta skipti geta sótt um undanþágu en þurfa engu að síður að skila inn umsókn.
Þau hljóðritunar- og fjölföldunarréttindi sem NCB sér um fyrir rétthafana kallast einu nafni upptökuréttindi – oft einnig kölluð mekanísk réttindi.
HVER Á NCB?
NCB er félag sem ekki er rekið í hagnaðarskyni (non-profit) og er í eigu norrænna höfundaréttar-samtaka á tónlistarsviði – það er að segja STEFs (Ísland) KODA (Danmörk), STIM (Svíþjóð), TEOSTO (Finnland) og TONO (Noregur). Einnig er NCB í mjög nánu samstarfi við höfundaréttarsamtökin í Eystrasaltsríkjunum: AKKA/LAA (Lettland), EAÜ (Eistland) og LATGA-A (Litháen).
VERKASKIPTING
Höfundaréttarsamtökin í hverju landi sjá um réttindin sem tengjast því að tónlist er leikin opinberlega – þau kallast einu nafni flutningsréttindi. Til að tryggja hagkvæma réttindagæslu hafa höfundaréttar-samtökin á Norðurlöndum og í Eystrasaltslöndunum veitt NCB umboð til að fara með réttinn til að hljóðrita og fjölfalda tónlist.
Réttindagæslu vegna dreifingar á tónlist á netinu, t.d. með ”streaming” (þegar aðeins er hlustað) eða ”download” þegar tónlist er flutt yfir í tölvu notandans, svo og notkun hringitóna með smáskilaboðum (SMS) – annast höfundaréttarsamtökin í hverju landi og ncb í sameiningu.
SVONA ER NCB BYGGT UPP
Aðalstöðvar NCB eru í Kaupmannahöfn og síðan eru útibú í öllum höfuðborgum Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna. Útibú í hverju landi sér fyrst og fremst um samskiptin við útgefendur á hverjum stað og tekur við kvörtunum og ábendingum frá rétthöfum.
Aðalskrifstofan í Kaupmannahöfn sér um samstarfið við þá norræna og baltneska útgefendur sem hafa gert fastan samning við NCB, tekur við kvörtunum frá rétthöfum og úthlutar greiðslum sem berast NCB frá systursamtökum í öðrum löndum en þeim sem eiga aðild að NCB. Verkaskiptingin getur þó verið mismunandi frá einu landi til annars.
Í fulltrúaráði NCB eru fulltrúar frá norrænu og baltnesku höfundaréttarsamtökunum. Fulltrúaráðið kýs fulltrúa í stjórn NCB, en í henni sitja höfundar, forleggjarar og framkvæmdastjórar höfundaréttarsam-takanna fimm á Norðurlöndunum. Eiríkur Tómasson, framkvæmdastjóri STEFs, er fulltrúi samtakanna í stjórn ncb.
Skráning rétthafa og skráning verka fer fram hjá höfundaréttarsamtökunum - á Íslandi hjá STEFi. Til að ncb geti til fulls gætt upptökuréttinda íslenskra rétthafa þarf að veita STEFi umboð sem síðan er framselt til ncb.
BARÁTTA GEGN ÓLÖGLEGUM ÚTGÁFUM
NCB notar á hverju ári ákveðinn hluta af tekjum sínum til að stöðva fyrirtæki og einstaklinga sem framleiða, dreifa og selja ólöglega geisladiska og annað tónlistarefni. Í samvinnu við stjórnvöld og önnur samtök í tónlistargeiranum hefur NCB í mörg ár unnið markvisst að því að uppræta ólöglega fjölföldun á tónlist. Þetta starf er fyrst og fremst unnið á umráðasvæði NCB, en NCB hefur einnig náið samstarf við samsvarandi samtök annars staðar í heiminum.
ORÐSKÝRINGAR
Vernduð tónlist
Tónlist sem er vernduð af höfundalögum – þ.e. þar til liðin eru 70 ár frá því að höfundar bæði lags og ljóðs önduðust. Afnot af verndaðri tónlist felur yfirleitt í sér að sækja þarf um leyfi og greiða höfundaþóknun til rétthafanna.
Flutningsréttindi
Réttindi sem tengjast því að tónlist er flutt opinberlega, t.d. þegar tónlist er leikin á tónleikum, á dansleikjum, í útvarpi, sjónvarpi o.s.frv. Þau samtök sem fara með þessi réttindi á Norðurlöndum og í Eystrasaltslöndunum er að finna undir fyrirsögninni ”Hver á NCB?” (Hér á landi er það STEF).
Upptökuréttindi
Réttindi í tengslum við hljóðritun, fjölföldun og dreifingu á tónlist – t.d. á geisladiskum, snældum, í kvikmyndum, á myndböndum, DVD, CD-ROM, svo og öllum öðrum hljóð- og myndmiðlum. NCB fer með þessi réttindi á Norðurlöndum og í Eystrasaltsríkjunum.
Höfundur
Sá sem hefur samið nýtt tónverk, lag og eða nýjan söngtexta.
Rétthafar
Höfundar og þeir sem hafa eignast/keypt réttindi (oftast forleggjarar) eða erft þau.
Útibú ncb á Íslandi
Útibú ncb á Íslandi kallast ncb Island í samskiptum við ncb, en ncb á Íslandi í daglegu tali. Útibúið er rekið frá skrifstofu STEFs á Laufásvegi 40, 101 Reykjavík. Sími: +354 561 6173, símbréf: +354 462 6273. Útibússtjóri er Jenný Davíðsdóttir sem jafnframt er skrifstofustjóri STEFs.