Útsetningar
Grundvallarregla um verndun hugverka er sú að verndin nái einungis til sjálfstæðrar, listrænnar sköpunar. Því geta réttindi aldrei náðst fyrir eftirlíkingar eða útvíkkun á því sem aðrir hafa skapað. Því verður að meta útsetningar eftir því hverju þær bæta við upprunalega verkið. Flestallar útfærslur sem verið er að gera á einstökum verkum falla EKKI undir sjálfstæða, listræna sköpun, en má fremur líkja við misflókið og viðamikið handverk.
Í úthlutunarreglum STEFs er gerð grein fyrir þeim réttindum sem geta skapast, uppfylli útsetning skilyrði um sjálfstæða, listræna sköpun. Gerður er greinamunur á óvernduðum verkum, sem hafa verið útsett og vernduðum verkum.
Útsetning á verkum sem njóta verndar
Sá sem kýs að útsetja verndað tónverk, leitar eftir leyfi rétthafans til þess að útsetja verkið. Höfundi/rétthafa er í sjálfsvald selt hvort hann afsalar sér höfundarhlut til útsetjarans, en samkvæmt úthlutunarreglum STEFs er hlutur útsetjara 2/12 og dregst af hlut tónskáldsins sem fer úr 8/12 í 6/12. Semja má um stærri hlut, en ævinlega þarf að tilkynna um útsetningar til STEFs og þarf undirskrift höfundar að fylgja.
Sá sem tekur að sér að útsetja verk fyrir höfundinn að beiðni hans, á EKKI sjálfkrafa rétt á að eigna sér hlut í verkinu og fer þar í öllu eftir sömu reglum og að ofan, nema að ekki þarf leyfi höfundar. Tilkynna þarf til STEFs um leið og verkið er skráð, hvort og hversu stóran hlut á að færa af tónskáldi til útsetjara ef um slíkt er að ræða. Algengt er að útsetjari fái greitt í eitt skipti fyrir öll fyrir verk sitt og er þetta samkomulagsatriði milli höfundar lags og útsetjara.
Hlutur útsetjara, sem samþykktur hefur verið, nýtur í alla staði sömu verndar og verkið sjálft og verður ekki afturkallaður.
Í stuttu máli: Útsetjari getur eignast hlut í verki og fengið úthlutað frá STEFi ef aðrir höfundar að verkinu eru samþykkir því. Einungis þarf að liggja fyrir skriflegt leyfi frá öðrum höfundum. Útsetjarinn sér sjálfur um að fá samþykki og undirskriftir höfunda.
Útsetning á verkum sem njóta ekki verndar
Við útfærslu og framkvæmd reglna um útsetningar á verkum sem ekki njóta verndar hefur að vissu marki verið stuðst við s.k. Álitsgerð KODA um útsetningar. Dönsku höfundaréttarsamtökin KODA létu vinna slíka álitsgerð og var hún síðan þýdd yfir á íslensku. Eintak af álitsgerðinni er hægt að fá á skrifstofu STEFs.
Meginreglan við ákvörðun um hlut fyrir útsetningu á óvernduðu verki er að útsetningin uppfylli skilyrði um sjálfstæða, listræna sköpun.
Útsetningar fyrir einstök hljóðfæri eða smáar hljómsveitir fá því öllu jöfnu aðeins útsetjarahlut að um sjálfstæða listsköpun með hliðsjón af frumverkinu sé að ræða og að það sem gert hefur verið nái út fyrir það sem krefjast þarf til að hægt sé að flytja verkið með þeirri hljóðfæraskipan og þeim röddum sem gengið er út frá. Ýmislegt fleira skiptir máli í mati á útsetningu, t.d. hvort hljómsetning fylgir ríkjandi hefðum innan þess stíls sem útsett er í eða hvort hún telst frumleg og gegnfærð og í grundvallaratriðum ólík því sem hefðin segir til um varðandi hljómsetningu og laglínu upprunalagsins.
Útsetjarahlutur í verki sem ekki nýtur verndar er 4/12 fyrir flutning (flutningsréttindi) skv. úthlutunarreglum STEFs. Við útgáfu á hljóðriti innheimtir NCB 100% fyrir verkið hjá útgefandanum sem úthlutað er til útsetjara óverndaðs verks og textahöfundar ef textinn nýtur verndar (upptökuréttindi). Útgefandi segir til um hvort hann telji að greiða eigi af hljóðriti sérstaklega fyrir útsetningu umfram það sem útsetjara hefur e.t.v. þegar verið greitt fyrir að vinna verkið. Séu útgefandi og útsetjari ósammála um hvort útsetningin sé verndunarbær er erindið sent áfram til matsmanna STEFs sem skera úr um það atriði.
Vakin er athygli á greinargerð Árna Heimis Ingólfssonar um notkun á íslenskum þjóðlögum til tónsköpunar sem unnin var að beiðni STEFs. Greinargerðina er að finna á heimasíðunni undir Fréttir og fróðleiksmolar.
