NCB - Nordisk Copyright Bureau
Hvað er NCB?
NCB er skammstöfun á Nordisk Copyright Bureau. Það er stofnun í eigu allra norrænu stefjanna: STEFs, KODA í Danmörku, STIM í Svíþjóð, TEOSTO í Finnlandi og TONO í Noregi. NCB fer með einkarétt tónskálda og textahöfunda til að taka upp tónlist sína og tilheyrandi texta og gefa út í einhverri mynd, t.d. á hljóðritum, kvikmyndafilmum o.s.frv. Þessi réttindi höfunda ganga einu nafni undir heitinu upptökuréttindi (,,mekanísk" réttindi).
Þegar rétthafar veita STEFi umboð sitt til að fara með réttindi sín, gildir það bæði um flutnings- og upptökuréttindi. STEF hefur falið NCB að gæta upptökuréttindanna þannig að NCB sér um að veita leyfi og innheimta fyrir þau rétt gjöld sem síðan er úthlutað til rétthafa.
Hefur STEF verið lengi aðili að NCB?
STEF hefur um árabil átt áheyrnarfulltrúa á stjórnarfundum NCB, þegar tilefni gafst til. Hinn 1. janúar 1991 gerði STEF hins vegar samkomulag við NCB sem fól í sér að umsjón með upptökuréttindum færðist til NCB, sem fer nú með réttindi íslenskra tónskálda og textahöfunda gagnvart útgefendum hljóðrita, framleiðendum kvikmynda o.s.frv.
Hafa tónskáld og textahöfundar áhrif í NCB?
Norrænu stefin tilnefna hvert um sig þrjá fulltrúa í stjórn NCB, nema STEF sem á einn fulltrúa í stjórninni. Sá fulltrúi er tilnefndur af stjórn STEFs og þannig hafa tónskáld og textahöfundar áhrif á það sem gerist í NCB.
Hvar er NCB staðsett?
NCB hefur aðalstöðvar sínar í Kaupmannahöfn, en útibú er í hverju landi. Hér á landi fer öll vinna fyrir NCB fram á skrifstofu STEFs og kallast útibúið NCB á Íslandi. Þangað leita rétthafar og ,,viðskiptavinir" (útgefendur o.fl.) yfirleitt beint, en öllum er frjálst að snúa sér til aðalskrifstofunnar í Kaupmannahöfn, ef svo ber undir.
Á NCB sér hliðstæðu?
Sams konar höfundaréttarstofnunum hefur verið komið á fót um allan heim og hefur NCB gert við þær samning um að annast á Norðurlöndum vörslu upptökuréttinda á allri verndaðri tónlist í heiminum. Systursamtök NCB um víða veröld annast aftur á móti sams konar réttindavörslu á norrænum verkum utan Norðurlandanna. Þessi samtök er sameinuð undir hatti BIEM og í nafni BIEM eru t.d. gerðir samningar við alþjóðleg samtök hljómplötuframleiðenda IFPI.
Hver veitir leyfi til að gefa út tónlist?
Til að nota verndaða tónlist eða texta í upptökum af einhverju tagi þarf að liggja fyrir leyfi frá NCB og er um það sótt til STEFs/NCB á Íslandi. Umsóknir, skilmálar, taxtar.
Fyrir þá sem ekki hafa fastan samning við ncb, jafngildir greiddur reikningur leyfi, sjá Skilmála ncb.
Hverjum veitir NCB heimild til að taka tónlist og texta upp á hljóðrit?
Starfsemi NCB líkist að sumu leyti starfsemi STEFs, en þar er einnig munur á sem stafar af því að ekki er um sams konar réttindi að ræða. NCB hefur fyrst og fremst samband við hljómplötuframleiðendur sem ,,nota" upptökuréttindi mest allra. Hjá NCB fá útgefendur hljóðrita heimild til að taka upp tónlist með eða án texta og gefa út. NCB innheimtir gjöld fyrir og hefur umsjón með að rétt sé að öllu staðið, m.a. með því að hafa eftirlit með framleiðendum hljómplatna og geisladiska. Annar mikilvægur flokkur viðskiptavina NCB eru framleiðendur kvikmynda og myndbanda, svo og þeir sem búa til auglýsingar fyrir útvarp eða sjónvarp og nota tónlist sem bakgrunn.
Getur NCB veitt leyfi fyrir allri tónlist og öllum textum?
Nei. Í sumum tilvikum þarf að leita beint til þess sem samdi tónlistina eða textann til þess að fá leyfi. Þetta á við þegar tónlist er tekin upp í fyrsta sinn með það fyrir augum að fjölfalda hana og selja. Þetta á einnig við þegar setja á tónlist við áður skráðan eða útgefinn texta, þegar þýða á frumtexta yfir á annað tungumál eða endursemja texta og þegar texti er settur við áður skráð tónverk.
Á skrifstofu STEFs / ncb á Íslandi er veitt aðstoð við að komast að því hvar hægt er að sækja um leyfi til að setja nýjan texta við áður útgefið lag, en útgefandinn þarf að afla heimildarinnar sjálfur og þarf það að vera fyrir hendi áður en til útgáfu kemur. Oftast fæst slíkt leyfi, en fáist það ekki eiga útgefendur á hættu að þurfa að greiða skaðabætur eða jafnvel sæta refsingu, þar sem um væri að ræða brot á höfundarlögum. Í öllum tilvikum fara höfundar hins nýja texta á mis við flutnings- og upptökuréttartekjur sem þeir ella fengju e.t.v. hlutdeild í. Rétt er að kynna sér vel Skilmála ncb vegna útgáfu á hljóðritum, áður en farið er að undirbúa útgáfu.
Hvað ef einhver vill gefa út eigin tónlist?
Um útgáfu eigin efnis gilda sömu reglur. Þó er leyfilegt að gefa út eitt upplag, að hámarki 1.000 eintök án þess að greiða af því höfundagjöld ef höfundur alls efnis er sá sami og gefur það út. Er þessi heimild fyrst og fremst hugsuð sem stuðningur við unga og óreynda tónlistarmenn og höfunda, en þó er öllum frjálst að nota hana sem eru að gefa út eigið efni.
Fylla þarf út umsókn á sama hátt og við aðrar útgáfur og geta um öll verk á hljóðritinu. Hægt er að nálgast umsóknareyðublað á heimasíðunni, hringja til STEFs eða senda tölvupóst og biðja um að eintak sé sent, sjá nánar Að hafa samband.
Ef höfundur á allt efni, lög og texta, er hægt að fá undanþágu fyrir 1.000 eintök. Verkin eru skráð hjá STEFi og í Nord-Doc eftir umsókninni en enginn reikningur sendur.
Ef höfundur á eitt eða fleiri lög og texta sjálfur, en gefur einnig út efni eftir aðra, þarf hann að greiða fyrir það efni sem hann á ekki.
Ef höfundur á aðeins hlut í verki, t.d. lag við texta eftir annan sem ekki er útgefandi, þarf að greiða fyrir það verk til fulls, þ.e. bæði fyrir lag og texta. Síðan kemur greiðslan til baka til höfundarins að frádreginni þóknun ncb í ncb-úthlutun.
Staðfesting á lögmæti útgáfunnar
Þegar gengið hefur verið frá umsókn og trygging sett fyrir greiðslu höfundagjalda eða reikningur verið greiddur, sendir STEF staðfestingu á því að það megi framleiða það upplag sem sótt er um leyfi fyrir. Þess eru dæmi að hljóðrit hafi fengist framleidd án þessarar staðfestingar og þarf þá dreifingaraðilinn eða sá sem afhendir vöruna að hafa slíka staðfestingu undir höndum áður en útgefandinn tekur við eintökunum eða þau eru afhent öðrum.
Hvernig er úthlutað frá NCB?
Úthlutun NCB er að sumu leyti einfaldari en úthlutun STEFs, þar sem innheimt gjöld eru yfirleitt ,,merkt" einstökum verkum. Innheimt gjöld eru því send beint áfram til aðildarfélaganna sem síðan sjá um að koma þeim áfram til rétthafa, þó að frádreginni innheimtuþóknun NCB, til að standa undir rekstri stofnunarinnar.
Hversu oft er úthlutað?
NCB úthlutar tvisvar á ári - í júní og desember. Úthlutunin frá STEFi fer fram um leið og öll gögn hafa borist frá NCB. Gera má ráð fyrir að rétthafar fái skilagreinar sínar sendar í byrjun júlí og skömmu eftir áramót eftir að aðalúthlutun STEFs vegna flutningsréttinda hefur farið fram.
Gerir NCB eitthvað fleira?
Auk þeirrar vinnu, sem felst í að veita leyfi fyrir upptökum og úthluta innheimtum gjöldum, er einnig lögð mikil áhersla á að hafa eftirlit með að ekki sé dreift ólöglegum upptökum á markaðinn. ,,Sjóræningjaútgáfur", þ.e. óheimilar útgáfur, voru til skamms tíma mikið vandamál, en árangurinn af starfi NCB sést m.a. á því að nú er t.d. selt minna af ólöglegum hljóðritum á innheimtusvæði ncb en nokkurs staðar annars staðar. Þetta á þó ekki við um Eystrasaltslöndin sem heyra undir ncb, en ástandið þar hefur stórbatnað á þeim árum sem liðin eru síðan þau gengu til liðs við ncb. Hér á landi er nokkuð um að gefin séu út hljóðrit án þess að tilskilin leyfi séu fyrir hendi. Oftast stafar það af vanþekkingu á höfundarlögum og starfsemi STEFs/NCB og ætti því slíkum útgáfum að fækka jafnt og þétt, enda hart gengið eftir að slíkt sé leiðrétt þegar upp kemst.
